O čemu se pregovara?
Sloboda kretanja radnika se svrstava među temeljne principe Evropske unije i jedno je od četiri slobode unutrašnjeg tržišta. Slobodno kretanje radnika je povezano s nizom pitanja, kao što su sloboda kretanja i boravka tokom zaposlenja u drugoj državi članici, kao i sa svim granama socijalnog osiguranja (penzijsko osiguranje, zdravstveno osiguranje, osiguranje za slučaj nezaposlenosti i pravo na porodična primanja).
Podoblasti?
Pregovaračko poglavlje 2. Sloboda kretanja radnika obuhvata podoblasti: pristup tržištu rada, EURES, koordinacija sistema socijalne sigurnosti i Evropska kartica zdravstvenog osiguranja.
1. Prema odredbama pravne tekovine EU, radnik koji se seli u drugu državu članicu ima određena prava.
Ta prava znače:
– pravo na rad bez radne dozvole (osim radnika iz novih država članica koje su obuhvaćene prelaznim periodom);
– jednakost postupanja u zapošljavanju kao s državljanima članice u kojoj se rad obavlja;
– pravo na jednaku socijalnu sigurnost kakvu imaju i državljani članice u kojoj se radnik zapošljava;
– pravo članova porodice da se pridruže radniku i da primaju porodičnu naknadu;
– potpuna koordinacija sistema socijalne sigurnosti (pravo na penziju i doprinosi za socijalnu sigurnost);
– uzajamno priznavanje kvalifikacija.
Cilj navedenih prava je i u podsticanju mobilnosti radne snage između država članica EU, što je važan faktor ostvarivanja unutrašnjeg tržišta. Uprkos garantovanim pravima, radnu snagu u EU karakteriše mala prostorna i profesionalna pokretljivost. Prema tome, zajamčena sloboda kretanja radnika i stručnjaka u EU nije iskorištena u velikoj mjeri. Kako nizak stepen mobilnosti radne snage u EU ima negativne posljedice na privredni rast, zaposlenost i stručnu osposobljenost radne snage, svjesna ovog problema, EU nastoji da ukloni pomenute prepreke različitim mjerama koje imaju za cilj poboljšanje stanja zaposlenosti i podsticanje mobilnosti radne snage.
2. EURES je mreža zavoda za zapošljavanje u partnerstvu s Evropskom komisijom (zemlje evropskog ekonomskog prostora plus Švajcarska). EURES mreža je pokrenuta 1993. godine i instrument je poboljšanja mobilnosti odnosno prostorne i profesionalne pokretljivosti radne snage na evropskom tržištu rada. Svrha EURES-a je pružanje informacija, savjetovanja i usluga posredovanja kako za poslodavce tako i za one koji traže posao, ali i svim građanima koji se interesuju za princip slobodnog kretanja ljudi. Ulaskom Crne Gore u EU crnogorski Zavod za zapošljavanje postaće dio evropske mreže javnih službi za zapošljavanje (EURES) i crnogorskim građanima biće dostupna usluga posredovanja pri zapošljavanju u drugim članicama EU.
3. Pravo slobode kretanja radnika dopunjeno je Sistemom za koordinaciju sistema socijalne sigurnosti, tj. pravom radnika migranata i onih koje oni izdržavaju da steknu, kumuliraju ili prenesu doprinose socijalne sigurnosti, kao i da dobiju isplatu ovih doprinosa.
Pravila o koordinaciji sistema socijalne sigurnosti ne zamjenjuju nacionalne sisteme jedinstvenim evropskim sistemom. Sve države imaju pravo odlučiti ko može biti osiguran u skladu s njihovim zakonodavstvom, koji su doprinosi osigurani i pod kojim uslovima, dok EU sa druge strane pruža zajednička pravila kojima se štite prava iz socijalne sigurnosti dok se građani država članica kreću unutar Evrope.
4. Evropska kartica zdravstvenog osiguranja (EKZO) je besplatna kartica koja omogućava državljanima EU da, tokom privremenog boravka u bilo kojoj državi članici EU, Islandu, Lihtenštajnu, Norveškoj i Švajcarskoj, koriste medicinski nužne zdravstvene usluge prema istim uslovima i po istoj cijeni (bes¬platno u nekim zemljama), kakvu imaju osobe osigurane u toj zemlji.
Kada je otvoreno poglavlje?
Poglavlje 2 – Sloboda kretanja radnika zvanično je otvoreno 11. decembra 2017. godine na Međuvladinoj konferenciji u Briselu.
Mjerila za zatvaranje?
U Zajedničkoj poziciji Evropske unije određeno je mjerilo za privremeno zatvaranje poglavlja 2 koje glasi: Crna Gora treba da pokaže da ima adekvatne strukture i kapacitete za pravilno sprovođenje pravne tekovine u dijelu slobode kretanja radnika do pristupanja Evropskoj uniji.
Koje su aktivnosti u narednom periodu?
Institucije /organizacije koje učestvuju u pregovaračkoj grupi?
Pregovarač za poglavlje 2, kao i šef Radne grupe su iz Ministarstva rada i socijalnog staranja, dok se kontakt osoba za Radnu grupu bira iz Kancelarije za evropske integracije.
Pored predstavnika Ministarstva rada i socijalnog starnja, članovi Radne grupe su predstavnici sljedećih organa i organizacija: Ministarstva finansija, Ministarstva prosvjete, Ministarstvo javne uprave, Uprave policije, Uprave za inspekcijske poslove, Kancelarije za evropske integracije, Zavoda za zapošljavanje Crne Gore, Fonda za zdravstveno osiguranje, Fonda penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore, Komisije za tržište kapitala, Saveza sindikata Crne Gore, Unije slobodnih sindikata Crne Gore, Unije poslodavaca Crne Gore, Privredne komore Crne Gore i Montenegro Biznis Alijanse.
Koja je korist za Crnu Goru od ovog poglavlja?
